Dünýäniň iň owadan tohum atlary

1

Ahal­te­ke aty. At­la­ryň owa­dan­ly­gy, ýyn­dam­ly­gy we çy­dam­ly­ly­gy ba­ra­da gür­rüň edi­len­de, il­ki bi­len, türk­men be­de­wi göz öňüň­de jan­lan­ýar. In­çe­den nä­zik be­de­nli we ga­myş­gu­la­k ahal­te­ke at­la­ry tyl­la­sow ýal­pyl­da­wyk tü­ýi bi­len gö­ren­le­ri haý­ran gal­dyr­ýar. Suw­suz­ly­ga çy­dam­ly bu to­hum aty Kö­pet­da­gyň ete­gin­de ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ri­lip­dir. Uzyn göw­re­si, duý­gur­ly­gy, akyl­ly­ly­gy bi­len beý­le­ki at­lar­dan ta­pa­wut­lan­ýan ahal­te­ke at­la­ry eýe­si­ne we­pa­ly bo­lup, in­çe­den nä­zik hä­si­ýe­ti we gaý­ta­lan­ma­jak gö­zel­li­gi bi­len dün­ýä at­şy­nas­la­ry­nyň ün­sü­ni özü­ne çek­ýän aras­sa gan­ly at to­hu­my­dyr.
Arap aty. Gün­ba­tar Azi­ýa­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýän iň ga­dy­my at to­hu­my bo­lan arap aty öz­bo­luş­ly kel­le gur­lu­şy we ýo­ka­ry ga­lyp du­ran «ho­raz guý­ru­gy» bi­len ta­pa­wut­lan­ýar. Dün­ýä­de iň meş­hur at to­hu­my hök­mün­de ta­nal­ýan arap aty ýyn­dam­ly­gy we suw­suz­ly­ga çy­dam­ly­ly­gy bi­len ta­nal­ýar. 3 müň 500 ýyl mun­dan ozal se­çi­lip al­nan bu to­hum at bir gü­nüň do­wa­myn­da 160 ki­lo­metr­den gow­rak ara­ly­ga ça­pyp bil­ýär. Arap aty­nyň göw­re­si in­çe­jik, gö­zi ul­la­kan bol­ýar. Bu atyň bo­ýy 145-155 san­ti­met­re, ag­ra­my 360-450 ki­log­ra­ma ýet­ýär. Arap aty at ça­py­şy­gy ýa­ryş­la­ry­nyň we ser­gi­le­riň be­ze­gi ha­sap­lan­ýar.
An­da­lus aty. Aras­sa gan­ly is­pan aty ha­sap­lan­ýan an­da­lus aty Pi­re­neý ýa­rym ada­syn­da se­çi­lip al­nan to­hum at­la­ryň bi­ri­dir. Baş­ga­ça An­da­lu­si­ýa aty hem di­ýil­ýän bu at XV asyr­da aý­ra­tyn to­hum diý­lip yk­rar edil­ýär. Ta­ryh­da sö­weş aty hök­mün­de ta­nal­ýan an­da­lus aty dür­li reňk­de duş gel­ýär. Ul­la­kan göw­re­si, uzyn guý­ru­gy we ýa­ly bi­len ta­pa­wut­lan­ýan bu atyň iň köp duş gel­ýän gör­nü­şi çal reňk­de bol­ýar. Ýum­şak hä­si­ýet­li bu at örän duý­gur bo­lup, adam­la­ra çalt öw­re­niş­ýär. Ýew­ro­pa­da we Ame­ri­ka­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýän an­da­lus aty at ça­py­şy­gy ýa­ryş­la­ryn­da we agyr ýük çek­mek­de ta­pa­wut­lan­ýar. Gün­ba­ta­ryň hy­ýa­ly eser­le­rin­de köp su­rat­lan­dy­ryl­ýan bu to­hum aty ta­ry­hy film­ler­de köp su­ra­ta dü­şü­r­ýär­ler. An­da­lus aty­nyň bo­ýy 150-160 san­ti­met­re, ag­ra­my 400-512 ki­log­ra­ma çen­li ýet­ýär. Is­pan me­de­ni­ýe­ti­niň ny­şa­ny ha­sap­lan­ýan an­da­lus at­la­ry 30 ýyl­dan gow­rak ýa­şa­ýar.
Knabst­rup­per. Da­ni­ýa­da ide­dil­ýän owa­dan at­la­ryň bi­ri bo­lan knabst­rup­per ça­puw hem-de sirk aty hök­mün­de ula­nyl­ýar. Ga­ra we go­ňur teg­mil­le­ri bi­len ta­pa­wut­lan­ýan bu at ak reňk­de bol­ýar. Dün­ýä­niň iň owa­dan at­la­ry­nyň bi­ri ha­sap­lan­ýan knabst­rup­pe­riň bo­ýy 150-160 san­ti­metr ara­ly­gyn­da bol­ýar. Ýew­ro­pa­da «gar bö­le­jik­le­ri» diý­lip at­lan­dy­ryl­ýan bu atyň ag­ra­my 450-550 ki­log­ram ara­ly­gyn­da bol­ýar. Ýu­waş hä­si­ýet­li ala­be­der at sirk meý­dan­ça­la­ryn­da we kon­kur bäs­le­şik­le­rin­de öň­dä­ki orun­la­ry eýe­le­ýär. Hä­zir­ki wagt­da dün­ýä­de knabst­rup­per aty­nyň baş sa­ny­nyň 2 müň tö­we­re­gi­di­gi bel­le­nil­ýär.
Friz aty. Ni­der­land­la­ryň de­mir­ga­zyk we­la­ýa­ty bo­lan Fris­land­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ri­len friz aty mün­mek we ýük çek­mek üçin ula­nyl­ýar. Friz aty ga­ra reň­ki, uzyn ýa­ly we guý­ru­gy hem-de aýa­gyn­da­ky se­çek­li tü­ýi bi­len meş­hur­dyr. Ga­ra atyň or­ta­ça be­ýik­li­gi 152-163 san­ti­metr bo­lup, ag­ra­my 560-650 ki­log­ra­ma ýet­ýär. Bu to­hum aty äpet göw­re­si we ösen myş­sa ul­ga­my bi­len ta­pa­wut­lan­ýar. Se­çe­le­nip du­ran uzyn guý­ruk­ly, ki­çi­jik gu­lak­ly bu atyň kel­le­si gö­ni bol­ýar. Friz aty 1600-nji ýyl­lar­da ni­der­land we is­pan at­la­ry­nyň çak­nyş­dy­ryl­ma­gy ne­ti­je­sin­de se­çi­lip alyn­ýar. 1900-nji ýyl­lar­da sa­ny aza­lan bu at­lar hä­zir­ki wagt­da at­ha­na­lar­da we at­çy­lyk top­lum­la­ryn­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. Mag­lu­mat­la­ra gö­rä, friz at­la­ry­nyň dün­ýä­dä­ki baş sa­ny 25 müň tö­we­re­gi­dir.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА