«Gadamly» – milli gämi gurluşygynyň buýsanjy

Türk­me­nis­ta­nyň yk­dy­sa­dy kuw­wa­ty­nyň dün­ýä de­re­je­sin­dä­ki da­ba­ra­lan­ma­sy hök­mün­de, ýur­du­my­zyň de­ňiz ulag­la­ry ul­ga­myn­da tä­ze bir ta­ry­hy sa­hy­pa açyl­dy. Ha­zar deň­zi­niň ke­na­ryn­da, döw­re­bap teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň jem­le­nen oja­gy bo­lan «Bal­kan» gä­mi gur­lu­şyk we abat­la­ýyş za­wo­dyn­da ýur­du­my­zyň ta­ry­hyn­da il­kin­ji ge­zek «Ga­dam­ly» at­ly gu­ry ýük gä­mi­si gur­lup, da­ba­ra­ly ýag­daý­da ulan­ma­ga be­ril­di. Bu wa­ka di­ňe bir tä­ze gä­mi­niň ýü­zü­şe goý­be­ril­me­gi däl, eý­sem, Türk­me­nis­ta­nyň dün­ýä­niň gä­mi gur­lu­şyk se­na­ga­ty­na ynam­ly ga­dam ba­san­dy­gy­nyň aý­dyň su­but­na­ma­sy­dyr.
«Ga­dam­ly» gä­mi­si­niň gur­lu­şy­gy türk­men hü­när­men­le­ri­niň hal­ka­ra ül­ňü­le­ri­ne la­ýyk­lyk­da kä­mil gä­mi­le­ri gu­rup bil­ýän­di­gi­ni gör­kez­di. Bu tas­la­ma dün­ýä­niň öň­de­ba­ry­jy gä­mi gur­lu­şyk tej­ri­be­le­ri bi­len mil­li in­že­ner­çi­lik pi­ki­ri­niň ut­gaş­ma­sy­dyr. Ozal gä­mi­le­ri da­şa­ry ýurt­lar­dan sa­tyn al­ýan bol­sak, in­di öz za­wo­dy­myz­da gur­mak müm­kin­çi­li­gi­ne eýe bol­duk. Za­wo­dyň iş­gär­le­ri hal­ka­ra ta­lap­la­ra la­ýyk­lyk­da ýö­ri­te taý­ýar­lyk­dan ge­çip, çyl­şy­rym­ly me­tal konst­ruk­si­ýa­la­ry we teh­no­lo­gik ul­gam­la­ry gur­na­dy­lar. Mil­li gä­mi gur­lu­şy­gy da­şa­ry ýurt pu­lun­da­ky ha­ra­jat­la­ry tyg­şyt­la­ma­ga we ýurt için­de tä­ze iş orun­la­ry­nyň dö­re­dil­me­gi­ne mümkinçilik berýär.
Tä­ze gu­ry ýük gä­mi­si özü­niň teh­ni­ki hä­si­ýet­na­ma­la­ry we ýük gö­te­ri­ji­lik uky­by bi­len ün­si çek­ýär. Ol dür­li gör­nüş­li ýük­le­ri – gur­lu­şyk se­riş­de­le­rin­den baş­lap, dä­ne we beý­le­ki se­na­gat önüm­le­ri­ne çen­li ug­rat­ma­ga ni­ýet­le­nen­dir. «Ga­dam­ly» di­ýen at ýö­ne ýe­re saý­la­nyp alyn­ma­dy. Bu at Türk­me­nis­ta­nyň gä­mi gur­lu­şyk pu­da­gyn­da­ky il­kin­ji ädi­mi­niň, ýag­ny il­kin­ji «ga­da­myň» ro­waç­ly­gy­ny we do­wa­mat­ly­ly­gy­ny ala­mat­lan­dyr­ýar.
«Ga­dam­ly» gä­mi­si­niň ulan­ma­ga be­ril­me­gi Türk­men­ba­şy Hal­ka­ra de­ňiz por­tu­nyň müm­kin­çi­lik­le­ri­ni tä­ze be­lent­lik­le­re çy­kar­ýar. Bu port hä­zir­ki wagt­da Azi­ýa bi­len Ýew­ro­pa­nyň ara­syn­da­ky köp­rü­dir. Ol «La­pis La­zu­li» we «De­mir­ga­zyk-Gü­nor­ta» hal­ka­ra ulag ge­çel­ge­le­ri­niň mö­hüm hal­ka­sy­dyr. Gün­do­gar – Gün­ba­tar, De­mir­ga­zyk – Gü­nor­ta ugur­la­ry bo­ýun­ça hal­ka­ra üs­ta­şyr ulag ge­çel­ge­le­ri­ni ös­dür­mek­de Türk­me­nis­ta­nyň mö­hüm or­nu­ny aý­ra­tyn bel­le­mek bo­lar. Şu­nuň bi­len bag­ly­lyk­da, ýur­du­myz­da tä­ze de­mir we aw­tou­lag ýol­la­ry­ny, döw­re­bap Hal­ka­ra ho­wa men­zil­le­ri­ni, Türk­men­ba­şy Hal­ka­ra de­ňiz por­tu­ny öz içi­ne al­ýan kuw­wat­ly ulag-lo­gis­ti­ka ul­ga­my dö­re­dil­di.
Şu ýy­lyň do­wa­myn­da ýe­ne-de bir gu­ry ýük gä­mi­si­niň, ýag­ny «Men­zil» at­ly gä­mi­niň ulan­ma­ga tab­şy­ryl­ma­gy me­ýil­leş­di­ril­ýär. Ýük gö­te­ri­ji­li­gi­ 6 müň 100 ton­na bo­lup, hä­zir­ki za­man teh­no­lo­gi­ýa­la­ry bi­len üp­jün edi­len bu gä­mi­le­riň her bi­ri 20 ton­na­lyk 240 sa­ny ýük kon­teý­ne­ri­ni da­şa­ma­ga ukyp­ly­dyr. Gä­mi­le­riň sa­ny­nyň art­ma­gy por­tuň ýük do­la­ny­şy­gy­nyň tiz­leş­me­gi­ne we eks­port-im­port amal­la­ry­nyň gi­ňel­me­gi­ne ýar­dam ed­ýär. Türk­me­nis­tan döw­le­ti­mi­ziň öz gä­mi­le­ri­ni gur­ma­gy da­şa­ry ýurt­ly hyz­mat­daş­lar­da ýur­du­my­zyň lo­gis­ti­ki yg­ty­bar­ly­ly­gy­na bo­lan yna­my has-da ber­kid­ýär.
«Bal­kan» gä­mi gur­lu­şyk we abat­la­ýyş za­wo­dynda gel­jek­de dür­li gör­nüş­li tan­ker­le­ri hem-de gä­mi­le­ri gur­mak göz öňün­de tu­tul­ýar.
«Ga­dam­ly» gä­mi­si­niň gur­lu­şy­gy Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döw­rün­de Gah­ry­man Arkadagymyzyň we Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Serdarymyzyň saý­lap alan «Açyk ga­py­lar» sy­ýa­sa­ty­nyň, yk­dy­sa­dy özyg­ty­ýar­ly­ly­gyň we döw­re­bap­laş­ma­gyň da­ba­ra­lan­ma­sy­dyr. Türk­me­nis­ta­nyň de­ňiz du­ral­ga­sy in­di has-da giň, ýo­ly bol­sa he­mi­şe ro­waç­dyr.

Laçyn ABDYKERIMOWA,
Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky harby institutynyň mugallymy.