De­ňiz guş­la­ry­nyň biri bo­lan ga­gar­ka ping­wi­ne meň­zeş daş­ky gör­nü­şi bi­len gö­ren­le­ri haý­ran gal­dyr­ýar. Gar­ny ak, kel­le­si, ga­na­ty we ar­ka bö­le­gi ga­ra reňk­de bo­lan bu gu­şa yl­my dil­de «Alca tor­da» di­ýil­ýär. Baş­ga­ça auk, de­ňiz to­wu­gy hem-de uzyn çüňk­li kaý­ra ýa­ly dür­lü­çe at­lan­dy­ryl­ýan de­ňiz gu­şy suw­da we gu­ry ýer­de ýa­şap bil­ýär. Ga­gar­ka slaw­ýan di­lin­dä­ki «ga­ga­ra» sö­zün­den ge­lip çy­kyp, «daş­la­ryň, ga­ýa­la­ryň üs­tün­de ýö­re­ýän, ýa­şa­ýan guş» diý­me­gi aň­lad­ýar. Göw­re­si­niň uzyn­ly­gy 38-43 san­ti­met­re, ga­na­ty­nyň ge­ri­mi 60-69 san­ti­met­re, ag­ra­my 1,2-1,8 ki­log­ra­ma ýet­ýän ga­gar­ka At­lan­tik um­ma­nynyň de­mir­ga­zy­gyn­da­ky ga­ýa­ly ada­lar­da ýa­şa­ýar. So­wuk ho­wa­ny ha­la­ýan ala­be­der gu­şa Be­ýik Bri­ta­ni­ýa­nyň, Ir­lan­di­ýa­nyň, Şot­lan­di­ýa­nyň, Skan­di­naw ýurt­la­ry­nyň, Is­lan­di­ýa­nyň, Gren­lan­di­ýa­nyň we Ka­na­da­nyň de­mir­ga­zyk ke­nar­ýa­ka­la­ryn­da, şeý­le hem ABŞ-nyň Men, Nýu-Hemp­şir hem-de Mas­sa­çu­sets ştat­la­ryn­da hem duş gel­mek bol­ýar.
Ga­gar­ka­nyň kö­pel­mek möw­sü­mi mart-ap­rel aý­la­ryn­da baş­la­ýar. Adat­ça, mä­ki­ýan guş da­şyn­da teg­mil­le­ri bo­lan bir uly ýu­murt­ga goý­ýar. Bu guş­ beý­le­ki guş­lar ýa­ly ot-çöp­den höwürt­ge gur­ma­ýar. Ýu­murt­ga­nyň gö­ni özü­ni ga­ýa­nyň üs­tün­dä­ki oý ýe­re, jaý­ry­ga goý­ýar­. Ul­la­kan we süý­ri ýu­murt­ga­dan 30-34 gün­de jüý­je çyk­ýar. 2-3 hep­de­den jüý­je­ler ga­ýa­dan aşak mü­nüp-dü­şüp, he­re­ket edip baş­la­ýar­lar. 4-5 hep­de­den soň jüý­je­ler aw aw­la­mak we uç­mak üçin 10-30 metr­lik ga­ýa­dan su­wa bök­ýär­ler. Ga­gar­ka­lar ýa­şa­ýan ýe­ri­ne örän we­pa­ly bo­lup, her ýyl şol bir hö­würt­ge­le­ýän ýe­ri­ne gaý­dyp gel­ýär­ler. Ga­gar­ka­nyň ho­ra­zy we mä­ki­ýa­ny daş­ky gör­nü­şi taý­dan bi­ri-bi­rin­den ta­pa­wut­lan­ma­ýar, ýag­ny bu guş­la­ry saý­gar­mak kyn bol­ýar.
En­da­my gy­tyk tüý­li ala­be­der guş­lar gy­ky­lyk­ly ses­ler we dür­li he­re­ket­ler ar­ka­ly bi­ri-bi­ri bi­len ha­bar­laş­ýar­lar. Ping­win­den ta­pa­wut­ly­lyk­da, ga­gar­ka­lar ýa­kyn ara­ly­ga uçup bil­ýär­ler. Beý­le­ki guş­lar­dan ta­pa­wut­ly­lyk­da, ga­gar­ka ga­nat­la­ry­ny kü­rek ýa­ly ula­nyp, su­wuň aşa­gyn­da us­sat­lyk bi­len ýüz­ýär. Us­sat «su­was­ty ýü­zü­ji­ler» su­wuň 100 met­re çen­li çuň­lu­gy­na çü­müp,
1 mi­nut­dan gow­rak wagt su­wuň aşa­gyn­da sak­la­nyp bil­ýär­ler. Bu gu­şuň gö­ni we ujy çeň­ňek­li uzyn çüň­ki örän güýç­li bo­lup, ow­nuk ba­lyk­la­ry we moll­ýus­ka­la­ry aň­sat­lyk bi­len tu­tup bil­ýär. Çüň­kün­den gö­zü­ne çen­li ara­lyk­da in­çe­jik ak çy­zy­gy bo­lan ga­gar­ka öňünden se­re­de­niň­de äý­nek da­ky­na­na meň­ze­ýär. Aýa­gy gys­ga, bar­mak­la­ry­nyň ara­sy per­de­li suw gu­şy uzak ara­ly­ga uçup bil­me­ýär. Aga­ja go­nup bil­me­ýän bu guş ýe­liň kö­me­gi bi­len ýa-da be­ýik ga­ýa­dan aşak­ly­gy­na bök­mek ar­ka­ly uzak ara­ly­ga uçup bil­ýär. Gu­ry ýer­de ýö­re­mek­de kyn­çy­lyk çek­ýän­di­gi se­bäp­li, ping­wi­ne meň­zeş bu guş­lar bü­kü­lip he­re­ket ed­ýär­ler. Ga­gar­ka­lar Te­bi­ga­ty go­ra­ma­gyň hal­ka­ra bi­le­le­şi­gi (IUCN) ta­ra­pyn­dan ýi­tip git­mek how­py aban­ýan guş­la­ryň ha­ta­ryn­da gör­ke­zil­ýär.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА