Dün­ýä­de sit­rus mi­we­le­ri­niň 17-20 tö­we­re­gi gör­nü­şi ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. Sit­rus mi­we­le­riň iň ulu­sy po­me­lo bo­lup, iň ki­çi­si­ne kumk­wat di­ýil­ýär. Na­rynç mi­we­le­riň gib­rid gör­nü­şi bo­lan ber­ga­mot hem öz­bo­luş­ly aý­ra­tyn­lyk­la­ry bi­len ta­pa­wut­lan­ýar. Ata Wa­ta­ny Gü­nor­ta-gün­do­gar Azi­ýa ha­sap­lan­ýan bu mi­we pyr­ty­kal we sit­ro­nyň çak­nyş­dy­ryl­ma­gyn­dan ýö­ri­te sort hök­mün­de al­nyp­dyr. Ösüm­lik­le­riň «Ru­taceae» maş­ga­la­sy­na de­giş­li bo­lan ber­ga­mo­da yl­my dil­de «Cit­rus ber­ga­mia» di­ýil­ýär. Öz­bo­luş­ly hoş­boý ysy bi­len ta­pa­wut­lan­ýan sit­rus mi­wä­niň 80-90 gö­te­ri­mi­niň Ita­li­ýa­nyň gü­nor­ta­syn­da­ky Ka­lab­ri­ýa se­bi­tin­de ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýän­di­gi se­bäp­li, ber­ga­mo­da baş­ga­ça «Ka­lab­ri­ýa­nyň ýa­şyl al­ty­ny» hem di­ýil­ýär.
Or­ta­ýer deň­zi se­bi­ti­ne mah­sus ga­syn-ga­syn ga­lyň ga­byk­ly, li­mo­na meň­zeş mi­we, esa­san, gök­lü­gi­ne iýil­ýär. Pyr­ty­kal ýa­ly ulu­lyk­da­ky ýa­şyl mi­wä­niň ýi­ti tur­şum­tyk ta­ga­my bar. Ba­zar­lar­da seý­rek duş gel­ýän ýa­şyl mi­we ýy­ly ho­wa şert­le­rin­de ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. A, C wi­ta­min­le­ri­ne, an­ti­ok­si­dant­la­ra we fla­wo­no­id­le­re baý bu mi­we sag­lyk üçin örän peý­da­ly­dyr. Ýa­şyl sit­rus mi­we­si rahatlanmaga, ün­si jem­le­mä­ge, çalt uk­la­ma­ga, bak­te­ri­ýa­lara garşy gö­reş­mä­ge we iý­mit siň­di­riş bi­len bag­ly bo­zul­ma­la­ry­nyň öňü­ni al­ma­ga ýar­dam ed­ýär. Hü­när­men­ler de­ri ke­sel­le­ri bo­lan adam­la­ra ber­ga­mot­dan al­nan efir ýa­gy­ny çal­magy mas­la­hat be­r­ýärler.
Ber­ga­mot di­ňe iý­mit çeş­me­si bol­man, eý­sem, çaý önüm­çi­li­gin­de, şeý­le hem parf­ýu­me­ri­ýa se­na­ga­tyn­da ula­nyl­ýar. Iň­lis­le­riň meş­hur «Earl Grey» ça­ýy­na öz­bo­luş­ly we gaý­ta­lan­ma­jak ta­ga­my ber­ýän hem hut ber­ga­mot­dyr. «Earl Grey» taý­ýar­la­nan­da gu­ra­dy­lan çaý ýap­rak­la­ry­nyň üs­tü­ne ber­ga­mo­dyň ga­by­gyn­dan alyn­ýan efir ýa­gy se­pil­ýär. Bel­läp geç­sek, 1 ki­log­ram aras­sa efir ýa­gy­ny ön­dür­mek üçin, tak­my­nan, 200 ki­log­ram mi­we gaý­ta­dan iş­le­nil­ýär.
Köp­ler ber­ga­mo­dyň ysy­ny ha­lap, aş­ha­na­da, ýa­tyl­ýan otag­da ýa-da iş ýe­rin­de ýa­şyl mi­wä­ni sak­la­ýar­lar. Zy­ýan­ly mör-mö­jek­ler ber­ga­mo­dyň ysy­ny ha­la­ma­ýar. Şol se­bäp­li aş­ha­na­da ýa-da am­mar­da bu mi­wä­ni sak­la­mak oňaý­ly çöz­güt ha­sap­lan­ýar. Hat­da ber­ga­mo­dyň ýi­ti ysy da­şar­da uçup ýö­ren mör-mö­jek­le­ri hem uzak­laş­dyr­ýar.
Ber­ga­mot ki­çi boý­ly sit­rus aga­jyn­da ýe­tiş­ýär. Bo­ýy 4-5 met­re çen­li ýet­ýän ady­bir aga­jyň go­ýy ýa­şyl ýal­pyl­da­wuk ýap­rak­la­ry, hoş­boý ys­ly ak gül­le­ri bol­ýar. Edil li­mon ýa­ly ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýän bu agaç 3 ýyl­dan soň ha­sy­la dur­ýar. Mart-maý aý­la­ryn­da gül­läp, no­ýabr-ýan­war aý­la­ryn­da mi­we­si ýyg­nal­ýan ber­ga­mot do­ly bi­şen­de edil li­mon ýa­ly sa­ral­ýar. Ber­ga­mot aga­jy­nyň her düý­bün­den or­ta­ça 80-100 ki­log­ram ha­syl alyp bol­ýar. Ber­ga­mot Fran­si­ýa­nyň gü­nor­ta­syn­da, Tür­ki­ýä­niň An­tal­ýa şä­he­rin­de, Maw­ri­ki­de, Ar­gen­ti­na­da, Bra­zi­li­ýa­da, De­mir­ga­zyk Af­ri­ka­da we Gre­si­ýa­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА