Hä­zir­ki wagt­da 2024-nji ýyl­da Gün­do­ga­ryň be­ýik akyl­da­ry we nus­ga­wy şa­hy­ry Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň dog­lan gü­nü­niň 300 ýyl­ly­gy­ny bel­le­mek bi­len bag­la­ny­şyk­ly giň ge­rim­li iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar. TÜRK­SOÝ gu­ra­ma­sy ta­ra­pyn­dan gel­jek 2024-nji ýy­lyň «Tür­ki dün­ýä­niň be­ýik şa­hy­ry we akyl­da­ry Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy ýy­ly» diý­lip yg­lan edil­me­gi meş­hur söz us­sa­dy­nyň be­lent yn­san­per­wer tag­lym­la­ra ýugru­lan dö­re­di­ji­lik mi­ra­sy­nyň bü­tin adam­za­dyň ba­ha­sy­na ýe­tip bol­ma­jak ha­zy­na­sy­dy­gy­ny tas­syk­la­ýar. Gahryman Arkadagymyzyň baş­lan­gy­jy bi­len 2014-nji ýyl «Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy ýy­ly» diý­lip at­lan­dy­ryl­dy we şol ýyl­da akyl­dar şa­hy­ryň dog­lan gü­nü­niň 290 ýyl­ly­gy uly da­ba­ra­ bi­len bel­le­nip ge­çil­di. Mag­tym­gu­ly et­ra­byn­da Akyl­dar şa­hy­ryň me­de­ni ýa­dy­gär­lik­ler top­lu­my­ hem-de mu­ze­ýi açy­lyp ulan­ma­ga be­ril­di. Bu bol­sa hal­ky­my­zyň öz şa­hy­ry­na goý­ýan hor­ma­tyn­dan ny­şan­dyr.
Hä­zir­ki wagt­da bol­sa ak mer­mer­li paý­tag­ty­my­zyň gü­nor­ta bö­le­gin­de Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň be­ýik­li­gi 60 met­re deň bo­lan heý­ke­li we me­de­ni-se­ýil­gäh top­lu­myn­da gur­lu­şy­gy ta­mam­laý­jy tap­gy­ra ga­dam bas­dy. Ýat­lap geç­sek, 1971-nji ýyl­da Aş­ga­bat şä­he­ri­niň Mag­tym­gu­ly şa­ýo­lu­nyň ug­run­da­ akyldar şahyrymyzyň ýa­dy­gär­li­gi oturdy­lyp­dy. Mun­dan baş­ga-da, da­şa­ry ýurt­lar­da hem Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň ýa­dy­gär­lik­le­ri­niň bir­nä­çe­si bar.
Eý­ra­nyň Ho­ra­san we­la­ýa­ty­nyň Ak­to­kaý di­ýen ýe­rin­de, Rus­si­ýa Fe­de­ra­si­ýa­sy­nda, Uk­rai­na­da, Tür­ki­ýede we Öz­be­gis­ta­nda Mag­tym­gu­ly­nyň ýa­dy­gär­lik­le­ri bar. Ta­ta­rys­ta­nyň paý­tag­ty Ka­zan­da, Gazagystanyň paýtagty Astanada hem şa­hy­ryň ýa­dy­gär­li­gi­ni oturt­mak göz öňün­de tu­tul­ýar.
2008-nji ýy­lyň 16-njy ma­ýyn­da be­ýik türk­men şa­hy­ry­nyň Rus­si­ýa­daky il­kin­ji heý­ke­li Staw­ro­pol ül­ke­si­niň Bla­go­dar­nensk et­ra­by­nyň Edel­baý oba­syn­da açylýar. Türk­me­nis­ta­nyň halk su­rat­ke­şi, heý­kel­ta­raş Sa­ragt Ba­ba­ýew bi­len bi­na­gär S.Sar­ki­so­wyň taý­ýar­lan bu heý­ke­li­niň açy­lyş da­ba­ra­sy­na Staw­ro­pol ül­ke­si­niň ýol­baş­çy­la­ry hem-de Türk­me­nis­tan­dan res­mi we­ki­li­ýet gat­naş­dy. Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň Ast­ra­han­da­ky ýa­dy­gär­li­gi 2009-njy ýy­lda Ast­ra­han şä­he­ri­niň esaslandyrylmagynyň 450 ýyl­ly­gy my­na­sy­bet­li şä­he­re sow­gat ber­ilýär. Ast­ra­han döw­let uni­wer­si­te­ti­niň öňün­dä­ki «Ta­lyp­lar» se­ýil­gä­hin­de oturdylan bu heý­kel meş­hur türk­men heý­kel­ta­ra­şy Sa­ragt Ba­ba­ýew ta­ra­pyn­dan taý­ýar­lan­dy. Ta­ryh­çy­la­ryň mag­lu­mat­la­ry­na gö­rä, Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy Ast­ra­han top­ra­gyn­da en­çe­me ge­zek bo­lup­dyr.
Tür­ki­ýe Res­pub­li­ka­sy­nyň paý­tag­ty An­ka­ra­nyň «Türk­me­nis­tan» se­ýil­gä­hin­dä­ki Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň ýa­dy­gär­li­gi 2012-nji ýy­lyň 29-njy few­ra­lyn­da açyl­dy. Bu ýa­dy­gär­li­gi Türk­me­nis­ta­nyň halk su­rat­ke­şi Sa­ragt Ba­ba­ýe­wiň ýol­baş­çy­ly­gyn­da­ky türk­men heý­kel­ta­raş­la­ry dö­ret­di­ler. Gah­ry­man Ar­kad­agy­my­zyň şa ga­da­my bi­len açy­lan heý­kel türk­men-türk dost­lu­gy­nyň nobatdaky nyşanyna öwrüldi. Tür­ki­ýäniň Ýoz­gat şäheriniň «Kent» se­ýil­gä­hin­de hem Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň ýa­dy­gär­li­gi bar.
Öz­be­gis­ta­nyň paý­tag­ty Daş­kent şä­he­rin­dä­ki Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň ýa­dy­gär­li­gi 2017-nji ýy­lyň maý aýyn­da açy­lyp, bu ýa­dy­gär­li­giň aw­to­ry ho­rezm­li ýaş heý­kel­ta­raş Žas­wand An­na­za­row­dyr. Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň heý­kel­le­ri bu ýurduň Kaş­ga­dar­ýo welaýatynda, Ho­rezm we­la­ýatyn­da­ky Öz­bek–Türk­men dost­luk öýü­niň öňün­de we beý­le­ki şä­her­­ler­inde hem bar.
Be­ýik şa­hy­ry­my­zyň Uk­rai­nanyň paý­tag­ty Ki­ýewdäki heý­ke­li 2001-nji ýy­lda otur­dyl­dy. Bu ýa­dy­gär­li­gi heý­kel­ta­raş S.Ar­tyk­mäm­me­dow bi­len bi­na­gär W.Skuls­kiý taý­ýar­lap­dyr.
Mag­tym­guly Py­ra­gy bu gün äh­li gö­wün­le­riň şa­hy­ry. Ýyl­la­ryň uzak ha­ta­ry­nyň ara düş­me­gi bi­len şol ede­bi mi­ra­syň ebe­di­lik häsiýe­ti­niň ýü­ze çy­ky­şy­na göz ýe­tir­mek bol­ýar. Bu eser­ler gel­jek­ki ne­sil­le­re ba­ky ýa­dy­gär­lik ga­lar.

Ýaz­my­rat ORA­ZA­LY­ÝEW,
Ma­ýa Ku­ly­ýe­wa adyn­da­ky Türk­men mil­li kon­ser­wa­to­ri­ýa­sy­nyň uly mu­gal­ly­my.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА