Türk­me­nis­tan dün­ýä­niň iri te­bi­gy gaz gor­la­ry­na baý ýurt­la­ryň bi­ri hök­mün­de ne­bit­gaz se­na­ga­ty­ny ös­dür­mä­ge aý­ra­tyn äh­mi­ýet ber­ýär. Ga­raş­syz­lyk ýyl­la­ryn­da bu pu­dak mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň esa­sy he­re­ket­len­di­ri­ji güý­jü­ne öw­rül­di. Döw­let ta­ra­pyn­dan al­nyp ba­ryl­ýan giň ge­rim­li mak­sat­na­ma­lar ne­ti­je­sin­de tä­ze gaz ýa­tak­la­ry öz­leş­di­ril­ýär, hä­zir­ki za­man teh­no­lo­gi­ýa­lar or­naş­dy­ryl­ýar we hal­ka­ra hyz­mat­daş­lyk üs­tün­lik­li ös­dü­ril­ýär.
Türk­me­nis­ta­nyň ener­ge­ti­ka sy­ýa­sa­ty­nyň mö­hüm ugur­la­ry­nyň bi­ri te­bi­gy ga­zyň dün­ýä ba­zar­la­ry­na yg­ty­bar­ly we dur­nuk­ly eks­por­ty­ny üp­jün et­mek­dir. Bu ba­bat­da türk­men-hy­taý gaz hyz­mat­daş­ly­gy aý­ra­tyn orun eýe­le­ýär.
Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Galkynyşy döw­rün­de Türk­me­nis­ta­nyň ne­bit­gaz se­na­ga­ty mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň kuw­wat­ly sü­tü­ni bo­lup hyz­mat ed­ýär. Şu ýyl türk­men-hy­taý gaz hyz­mat­daş­ly­gy­nyň ýo­la go­ýul­ma­gy­na 20 ýyl dol­ýar. Bu şan­ly se­ne di­ňe bir yk­dy­sa­dy bäh­bit­le­riň däl, eý­sem, iki dostlukly hal­kyň ara­syn­da­ky stra­te­gik hyz­mat­daş­ly­gyň da­ba­ra­lan­ma­sy­dyr.
Gys­ga möh­let­de dur­mu­şa ge­çi­ri­len Türk­me­nis­tan–Hy­taý gaz ge­çi­ri­ji­si hä­zir­ki za­man dün­ýä­si­niň iň iri we äh­mi­ýet­li ener­ge­ti­ka tas­la­ma­la­ry­nyň bi­ri hök­mün­de ta­ry­ha gir­di. Bu «ener­ge­ti­ka ýo­ly» di­ňe bir Hy­ta­ýyň yk­dy­sa­dy ösü­şi­ne goşant goşmak bi­len çäk­len­män, eý­sem, tu­tuş Azi­ýa se­bi­ti­niň ener­ge­ti­ka howp­suz­ly­gy­nyň ke­pi­li­ne öw­rül­di.
2026-njy ýy­lyň mar­ty­na çen­li Türk­me­nis­tan­dan Hy­ta­ýa ibe­ri­len «ma­wy ýan­gy­jyň» umu­my möç­be­ri 460 mil­liard kub metr­den gow­rak bol­dy. Hy­taý Halk Res­pub­li­ka­sy Türk­me­nis­ta­nyň iň iri söw­da hyz­mat­da­şlarynyň biri bo­lup dur­ýar. Gal­ky­nyş kä­ni­niň äh­mi­ýe­ti ba­ra­da aý­dy­lan­da, dün­ýä­niň iň iri gu­ry ýer gaz kän­le­ri­niň bi­ri bo­lan «Gal­ky­ny­şyň» tap­gyr­la­ýyn öz­leş­di­ril­me­gi bu hyz­mat­daş­ly­gyň esa­sy­ny düz­ýär.
Hä­zir­ki wagt­da ta­rap­lar hyz­mat­daş­ly­gyň tä­ze tap­gy­ry­na – «Gal­ky­nyş» kä­ni­ni öz­leş­dir­me­giň dör­dün­ji tap­gy­ry­na aý­ra­tyn üns ber­ýär­ler. Bu tas­la­ma­la­ryň dur­mu­şa ge­çi­ril­me­gi türk­men ga­zy­nyň Hy­ta­ýa eks­por­ty­ny ýyl­lyk 65 mil­liard kub met­re ýe­tir­mä­ge müm­kin­çi­lik be­rer.
«Türk­men­gaz» döw­let kon­ser­ni­ tap­gy­ryň çä­gin­de ýyl­da 10 mil­liard kub metr ha­ryt­lyk ga­zy taý­ýar­la­ýan des­ga­ny we şol möç­ber­de ha­ryt­lyk ga­zy taý­ýar­la­mak üçin ýe­ter­lik bol­jak ula­nyş gu­ýu­la­ry­ny tas­la­ma­laş­dyr­mak we do­ly taý­ýar edip gur­mak ba­ra­da Hy­ta­ýyň «СNPС Amu­da­rya Pet­ro­le­um Сom­pa­ny Ltd.» kom­pa­ni­ýa­sy bi­len şert­na­ma bag­laş­dy. Bel­le­nen we­zi­pe­le­ri üs­tün­lik­li ýe­ri­ne ýe­tir­mek, tas­la­ma­nyň dur­mu­şa ge­çi­ri­li­şi­ne gö­zeg­çi­li­gi güýç­len­dir­mek we pot­rat­çy bi­len iş­le­ri ut­ga­şyk­ly alyp bar­mak, des­ga­ny do­ly işe gi­riz­mek, gel­jek­de ony do­lan­dyr­mak mak­sa­dy bi­len, ýa­ky­nda ge­çi­ri­len Mi­nistr­ler Ka­bi­ne­ti­niň mej­li­sin­de döw­let Baş­tu­ta­ny­myz «Gal­ky­nyş­gaz» döw­let kär­ha­na­sy­ny dö­ret­mek ha­kyn­da» Ka­ra­ra hem gol çek­di.
Hyz­mat­daş­ly­gyň çäk­le­rin­de di­ňe bir çig mal eks­port edil­män, eý­sem, teh­no­lo­gi­ýa­lar al­şyl­ýar we ýo­ka­ry hü­när­li hü­när­men­ler taý­ýar­la­nyl­ýar. Hy­ta­ýyň mil­li ne­bit­gaz kor­po­ra­si­ýa­sy (CNPC) bi­len hyz­mat­daş­lyk­da ýaş türk­men hü­när­men­le­ri döw­re­bap teh­no­lo­gi­ýa­la­ry öz­leş­dir­ýär­ler. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň taý­syz ta­gal­la­la­ry ne­ti­je­sin­de, pu­dak­da in­no­wa­si­ýa­lar we san­ly ul­gam giň­den or­naş­dy­ryl­ýar.
20 ýyl­lyk ýol di­ňe baş­lan­gyç­dyr. Türk­me­nis­tan we Hy­taý ta­ra­pyn­dan gur­lan bu «ener­ge­ti­ka köp­rü­si» gel­jek­de hem dur­nuk­ly ösü­şiň, pa­ra­hat­çy­ly­gyň we yk­dy­sa­dy ro­waç­ly­gyň yg­ty­bar­ly bin­ýa­dy bo­lup gal­ar.

Güljeren Babaýewa,
Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň mugallymy.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА